Jak obliczana jest emerytura w nowym systemie ZUS?

Wysokość Twojej emerytury, jeśli jesteś osobą urodzoną po 31 grudnia 1948 r. (objętą tzw. nowym
systemem emerytalnym), zależy od prostego wzoru, który opiera się na dwóch głównych filarach:
zgromadzonym kapitale oraz statystycznym czasie, przez jaki będziesz pobierać świadczenie.

1. Jaki jest wzór na obliczenie emerytury?

Podstawowa zasada obliczeń w ZUS to podzielenie

Miesięczna Kwota Emerytury =
Podstawa Obliczenia Emerytury (Kapitał) ÷ Średnie Dalsze Trwanie Życia (w miesiącach)

Zwaloryzowane składki na ubezpieczenie emerytalne + Zawaloryzowany kapitał poczatkowy+ Zwaloryzowane środki na subkoncie+ Składki odprowadzane na OFE /222=

2. Elementy Wzoru

A. Podstawa Obliczenia Emerytury (Licznik)

Jest to cała suma środków zgromadzonych na Twoim koncie emerytalnym i subkoncie w ZUS,
poddana corocznej waloryzacji. Obejmuje ona:

1. Zwaloryzowane składki na koncie ZUS: Wszystkie składki na ubezpieczenie emerytalne
   wpłacone od 1999 roku, powiększone o coroczne wskaźniki waloryzacji.
2. Zwaloryzowany kapitał początkowy: Wartość składek za okres pracy przed 1 stycznia 1999
   r., która została przeliczona i jest corocznie waloryzowana.
3. Środki na subkoncie ZUS: Środki zgromadzone w tzw. drugim filarze (część składek, która nie
   trafiła do OFE lub została przeniesiona z OFE do ZUS.

Gdzie to sprawdzić?
Wszystkie te kwoty znajdziesz w dokumencie „Informacja o stanie konta ubezpieczonego w ZUS”
(IOSKU), dostępnym na Platformie Usług Elektronicznych (PUE) ZUS.

B. Średnie Dalsze Trwanie Życia (Mianownik)

Jest to kluczowy element wzoru, który wpływa na wysokość świadczenia.

• Definicja: Jest to prognozowana liczba miesięcy, przez którą statystycznie będziesz pobierać
  emeryturę.
• Źródło danych: Liczba ta pochodzi z corocznie ogłaszanej przez Główny Urząd Statystyczny
  (GUS) Tablicy średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn.
• Liczba 222 (przykład): Liczba taka jak 222 jest przykładem wartości odczytanej z aktualnej
  tablicy dla osoby w wieku np. 60 lub 65 lat. Liczba ta jest zmienna i zawsze zależy od
  dokładnego wieku ubezpieczonego w dniu złożenia wniosku o emeryturę.

Tablica Średniego Dalszego Trwania Życia GUS (Mianownik Wzoru)

Liczba, przez którą dzielona jest suma składek (np. 222 miesiące), jest wskaźnikiem
demograficznym, który Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) musi obowiązkowo stosować.

1. Źródło i Częstotliwość Opublikowania

• Organ ogłaszający – Główny Urząd Statystyczny (GUS).
• Podstawa prawna – Komunikat Prezesa GUS ogłaszany jest na mocy Ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
• Częstotliwość – Tablica jest ogłaszana raz w roku, zazwyczaj pod koniec marca (na podstawie danych o śmiertelności z poprzedniego roku).
• Okres obowiązywania – Nowa tablica wchodzi w życie 1 kwietnia i obowiązuje przez kolejnych 12 miesięcy, tj. do 31 marca następnego roku.

2. Zmienność liczby i jej wpływ

Zmienność liczby miesięcy jest najważniejszą zasadą wpływającą na wysokość świadczenia:

• Dokładny wiek: ZUS bierze pod uwagę dokładny wiek (lata i miesiące) ubezpieczonego w dniu złożenia wniosku o emeryturę. Tablica jest bardzo precyzyjna, podając wartość dla np. 60 lat i 0 miesięcy, 60 lat i 1 miesiąc itd.
• Różnica w czasie:  Jeżeli złożysz wniosek np. miesiąc później, Twój wiek w momencie przejścia na emeryturę jest większy, a co za tym idzie, liczba miesięcy dalszego trwania życia, przez którą dzieli się kapitał, będzie mniejsza.
• Wpływ na emeryturę – Im mniejszy jest mianownik (liczba miesięcy), tym wyższa jest kwota emerytury. Opóźnienie przejścia na emeryturę powoduje, że tę samą, zwaloryzowaną kwotę kapitału rozkłada się na krótszy statystyczny okres wypłat.
• Liczba 222 (przykład):  Jeśli dla 65-latka w obecnej tablicy GUS wynosi ona np. 222 miesiące (18,5 roku), a statystyka się poprawi, to w kolejnym roku może wynosić np. 225 miesięcy. Wzrost tej liczby oznacza obniżenie nowo przyznawanych emerytur.

3. Kiedy ZUS stosuje korzystniejszą Tablicę?

Istnieje wyjątek, który może być korzystny dla ubezpieczonego:

• ZUS musi zastosować tę Tablicę, która jest dla Ciebie korzystniejsza:
  • Tablicę obowiązującą w dniu złożenia wniosku o emeryturę (aktualną).
  • Tablicę, która obowiązywała w dniu, w którym osiągnąłeś/osiągnęłaś powszechny wiek emerytalny (60 lat dla kobiet, 65 lat dla mężczyzn).

ZUS sam automatycznie wybiera tę z dwóch wartości, która da wyższą kwotę świadczenia
(czyli niższy wskaźnik dalszego trwania życia).

Średnie dalsze trwanie życia (w miesiącach) – dane historyczne

(Wartości obowiązujące od 1 kwietnia danego roku do 31 marca roku następnego)

Okres obowiązywania tablicy (na podst. danych z poprzedniego roku)

• Wiek 60 lat (kobieta)
• Wiek 65 lat (mężczyzna)
• Główne przyczyny zmian

01.04.2025 – 31.03.2026 (na podst. danych z 2024 r.):

• 266,4 miesiąca
• 220,8 miesiąca
• Wzrost wskaźników po okresie pandemii.

01.04.2024 – 31.03.2025 (na podst. danych z 2023 r.)

• 264,2 miesiąca
• 218,9 miesiąca
• Wyraźny wzrost, odwracający trend pandemii.

01.04.2023 – 31.03.2024 (na podst. danych z 2022 r.)

• 254,3 miesiąca
• 210,0 miesięcy

Gwałtowny spadek spowodowany pandemią COVID-19 i zwiększoną śmiertelnością w poprzednich latach.

01.04.2022 – 31.03.2023 (na podst. danych z 2021 r.)

• 238,9 miesięcy
• 196,2 miesiąca
• Najniższe wskaźniki w ostatnich latach z uwagi na wpływ pandemii. Wypłacane emerytury były wyższe, gdyż kapitał dzielono przez najmniejszą liczbę miesięcy.

01.04.2021 – 31.03.2022 (na podst. danych z 2020 r.)

• 261,5 miesięcy
• 217,6 miesiąca
• Początek spadków związanych ze wzrostem śmiertelności.

Dlaczego te liczby są tak ważne? 

Wahania wskaźników miały ogromny wpływ na osoby przechodzące na emeryturę:

1. „Kryzysowy” Rok 2022 (wg tablicy 2022/2023): Ubezpieczeni, którzy przeszli na emeryturę w
   okresie obowiązywania tablicy ogłoszonej w marcu 2022 r. (o najniższych wskaźnikach, np.
   238,9 mies. dla 60-latki), otrzymali znacznie wyższe świadczenia niż osoby, które zrobiły to
   rok wcześniej lub rok później.
2. Powrót do wzrostu (Tablice 2024/2025 i 2025/2026): W ostatnich latach obserwuje się
   wydłużanie statystycznego trwania życia (wzrost mianownika). Oznacza to, że nowo
   przyznawane emerytury są niższe w porównaniu do tych obliczonych na podstawie tablic
   pandemicznych.
   • Np. dla 60-latki w 2024 r. wskaźnik wzrósł o 9,9 miesiąca (z 254,3 na 264,2 miesiąca)
     w stosunku do poprzedniej tablicy, co natychmiast obniżyło wysokość świadczenia.

Liczba miesięcy średniego dalszego trwania życia, używana do dzielenia kapitału emerytalnego, jest
ogłaszana co roku przez GUS i znacząco wpływa na wysokość emerytury, przy czym jej gwałtowny
spadek w 2022 r. przełożył się na wyższe świadczenia, a późniejszy wzrost (powrót do trendu sprzed
pandemii) obniża kwoty dla nowo przechodzących na emeryturę. Ponieważ ZUS zawsze wybiera dla
ubezpieczonego korzystniejszy wskaźnik (niższy), warto rozważyć odłożenie wniosku, ponieważ im
jesteś starszy/a w momencie przejścia, tym mniejszy mianownik zastosuje ZUS, a Twoje świadczenie
będzie wyższe.