Emerytura w Polsce vs. za granicą system repartycyjny czy kapitałowy?
Decyzja o zabezpieczeniu finansowym na starość jest kluczowa.
Polski system emerytalny, oparty głównie na repartycji, staje przed wyzwaniami demograficznymi.
Jak wypadamy na tle świata?
Porównujemy, czym różnią się systemy repartycyjne (PAYG) i kapitałowe (Fundowane) oraz skąd czerpać inspirację, by zadbać o swoją przyszłą emeryturę.
System emerytalny w Polsce: Mix repartycji i kapitału
Polski I filar to system repartycyjny (inaczej solidarnościowy lub PAYG – Pay-As-You-Go), co oznacza, że składki aktualnie pracujących finansują bieżące świadczenia dla emerytów. Opiera się on na modelu z zdefiniowaną składką (DC), gdzie wysokość przyszłej emerytury zależy od sumy wpłaconych składek i przewidywanej długości życia na emeryturze.
Choć jest to system solidarnościowy, w Polsce rośnie rola II i III filaru, które mają charakter kapitałowy:
- PPK (Pracownicze Plany Kapitałowe) – obowiązkowe, choć z możliwością rezygnacji, programy oszczędzania kapitałowego.
- IKE i IKZE – dobrowolne, indywidualne konta emerytalne.
Wyzwanie: W ogólnej klasyfikacji system emerytalny Polski z oceną $4.0$ (w rankingu Allianz 2023) plasuje się w dolnej części zestawienia, co podkreśla konieczność budowania własnego kapitału.
Repartycyjna Europa: kraje podobne do Polski
System repartycyjny, oparty na modelu Bismarcka, dominuje w wielu krajach Europy, zwłaszcza tych zmagających się z wyższym wskaźnikiem starzenia się społeczeństwa. Kluczowa jest tu solidarność międzypokoleniowa, ale i wysokie wydatki budżetowe.
- Przykłady krajów z dominującym modelem repartycyjnym:
- Włochy i Grecja: Należą do krajów o najwyższych wydatkach na emerytury (powyżej $15\%$ PKB), a ich systemy nadal opierają się głównie na bieżącym finansowaniu świadczeń.
- Francja, Niemcy, Belgia: Posiadają silne państwowe filary repartycyjne, choć w ostatnich latach wzmacniają elementy kapitałowe.
Kluczowa cecha: Bezpieczeństwo finansowe zależy tu silnie od kondycji gospodarczej państwa i stabilnej demografii, co jest coraz trudniejsze do utrzymania.
Kapitałowi liderzy świata: skuteczne dywersyfikowanie ryzyka
System kapitałowy polega na gromadzeniu i inwestowaniu składek. Emerytura zależy od uzyskanego kapitału i stopy zwrotu z inwestycji. Liderzy światowych rankingów udowadniają, że optymalny jest system wielofilarowy z bardzo silnym filarem kapitałowym.
- Kraje z najlepiej ocenianymi systemami emerytalnymi (Mercer CFA Institute Global Pension Index):
- Holandia, Islandia, Dania: Od lat zajmują czołowe miejsca. Ich siła tkwi w trójfilarowej strukturze, w której obowiązkowe pracownicze programy kapitałowe (II filar) stanowią ogromną część zabezpieczenia, odciążając państwo.
- Australia: Jej system, znany jako superannuation, jest w dużej mierze fundowany, co zapewnia emerytom dywersyfikację źródeł dochodu.
Kluczowa cecha: Systemy te oferują potencjalnie wyższą stopę zastąpienia (relacja emerytury do ostatniej pensji), ale niosą ze sobą ryzyko inwestycyjne związane ze zmiennością rynków.
Porównanie systemów: ryzyko i ocena globalna
|
System |
Główny Filar |
Zasada Działania |
Główne Ryzyko |
Ocena Adekwatności (Liderzy) |
|---|---|---|---|---|
|
Repartycyjny (PAYG) |
Państwowy (I Filar) |
Solidarność międzypokoleniowa. |
Demograficzne i Polityczne |
Mierna / Średnia (Polska: $4.0$) |
|
Kapitałowy (Fundowany) |
Pracowniczy i Prywatny (II i III Filar) |
Akumulacja i inwestowanie oszczędności. |
Inwestycyjne i Rynkowe |
Wysoka (Holandia $81$ p., Dania $80.3$ p.) |
Najlepsze systemy na świecie stawiają na obowiązkową dywersyfikację źródeł dochodu na emeryturze. W Polsce, gdzie państwowy system repartycyjny ma ograniczoną efektywność, kluczowe jest aktywne budowanie własnego kapitału poprzez PPK, IKE, IKZE lub inne formy oszczędzania.
Zabezpiecz swoją przyszłość już dziś!
Wiesz już, że przyszłość Twojej emerytury w Polsce zależy w dużej mierze od Twoich własnych działań. Nie czekaj, aż demografia i zmiany polityczne zdecydują za Ciebie!
Zacznij budować swój filar kapitałowy!
Nie polegaj wyłącznie na repartycji.
Przejmij kontrolę nad swoją kapitałową przyszłością!
Materiały i źródła
- Mercer CFA Institute Global Pension Index: Coroczny raport porównujący systemy emerytalne w kilkudziesięciu krajach, który dostarczył informacji o czołowych systemach kapitałowych (Islandia, Holandia, Dania) oraz ocenie polskiego systemu.
- (Użyty w celu określenia, które kraje mają najlepsze systemy i dlaczego – kluczowe znaczenie obowiązkowego kapitałowego II filaru).
- Allianz Global Pension Report (2023): Raport zawierający subindeks adekwatności świadczeń, który pomógł w oszacowaniu, jak Polska wypada na tle innych krajów pod względem wysokości przyszłych emerytur.
- (Użyty do podania konkretnych wskaźników i umiejscowienia Polski w rankingu).
- Analizy i raporty ZUS, Gazeta SGH oraz Forsal.pl: Artykuły i analizy omawiające szczegółowo istotę systemów repartycyjnych i kapitałowych (PAYG vs. Fully Funded), a także wskazujące na kraje z dominującym modelem repartycyjnym (np. Włochy, Grecja, Francja) i te, które stawiają na oszczędności (np. Australia, Chile).
- (Użyte do opisania mechanizmów obu systemów, zdefiniowania ryzyk i podania przykładów krajów z dominującą repartycją).
Raporty Fundacji Przyjazny Kraj i Obserwator Finansowy: Analizy dotyczące ewolucji systemów emerytalnych, wprowadzenia dobrowolności z automatycznym zapisem oraz specyfiki systemów wielofilarowych (np. Kanada)
Zadzwoń i dowiedz się więcej Agnieszka Bajek.
